Organska proizvodnja u Srbiji

Primena metoda organske proizvodnje u Srbiji počela je mnogo pre donošenja zakonodavnog okvira.Organska proizvodnja je počela razvoj u južnoj Srbiji u okolini Blaca 1989. godine, zahvaljujui poslovnoj inicijativi kompanije DenJuro koja je rezultirala izvozom prvog kontigenta organskog voća iz Srbije 1990. godine.

Razvoj nevladinog sektora organskeproizvodnje u Srbiji započeo je 1990 godine osnivanjem udruženja Terras  u Subotici, Ova NVO je svoje postojanje započela kao deo Otvorenog univerziteta Subotica, a za članove je imala predstavnike Univerziteta u Novom Sadu. Organizacija Terras  sprovela je veliki broj kampanja sa ciljem promovisanja organske proizvodnje u skladu sa standardima Međunarodne federacije za organsku poljoprivredu (IFOAM).Ova organizacija je ostala  dugo pokretačka snaga razvoja sektora organske proizvodnje u Srbiji, dok su formalne i neformalne grupe koje promovišu ovu oblast počele da se pojavljuju i u drugim delovima zemlje.

U vreme Savezne Republike Jugoslavije donet je i prvi Zakon o organskoj proizvodnji u Srbiji. Nakon uspostavljanja nove vlade 2000. godine počele su da pristižu strane investicije, kao i kupci, projekti i donatori,  ito je stvorilo priliku za unapređenje znanja i izvoznih moguć nosti. Avalon iz Holandije, SIDA iz Švedske i Diaconia iz Nemačke bile su prve strane organizacije koje su regionalnim projektima promovisale organsku proizvodnju u Srbiji. GIZ je 2003. godine pružio podršku organizaciji Terra s u uspostavljanju saradnje sa nemačkom kontrolnom organizacijom BCS, time postavljaju i temelje za nastajanje prve kontrolne organizacije u Srbiji. Ove međunarodne organizacije prepoznale su potencijal organske proizvodnje u Srbiji i olakšale formiranje novih udruženja koja se bave organskom proizvodnjom prvenstveno na lokalnom i regionalnom nivou. Tokom narednih godina mnogi strani donatori su prepoznali organsku proizvodnju kao:GIZ, USAID Agrobiznis projkat, FAO, ADA, REC, SIDA , UNDP i drugi.

Osnivanjem Nacionalnog udruženja Serbia Organika (NASO) u maju 2009. godine dolazi do objedinjavanja uč esnika u organskoj proizvodnji i aktivnog zauzimanja za interese organskih proizvođ ača i ostalih učesnika sektora kod državnih institucija kao i stimulacije u interakcii i promociji, kako u zemlji tako i u inostranstvu. NASO okuplja  učesnike sektora, koji su prisutni i u drugim srodnim udruž enjima i organizacijama. Veliki broj članova dolazi iz sektora primarne proizvodnje, prerade, trgovine, sertifikacije, akademskih i ostalih institucija.

Sektor organske proizvodnje u Republici Srbiji poslednjih godina beleži rast  u pogledu površina, po broju proizvođača uključenih u ovu proizvodnju, kao i po broju preduzeća koje se bave preradom primarnih proizvoda. Organska proizvodnja je najvećim delom okrenuta izvozu. Biljna proizvodnja je dominantna.

Organska poljoprivreda u Srbiji 2017

Publikacija koja se izdaje na srpskom „Organska poljoprivreda u Srbiji 2017″  i engleskom jeziku „Organic agriculture in Serbia at a glance 2017″ je najsveobuhvatnija analiza sektora organske proizvodnje u Republici Srbiji (istorijski kontekst, učesnici, najnoviji podaci o sektoru, proizvodna struktura, politički trendovi prema sektoru, informacije o novinama u privrednom ambijentu Republike Srbije, o tržištu i trgovini lokalno i informacije o medjunarodnim tržištima, zakonodavni okvir, mogućnosti stranih investicija, identifikacija potencijala i potreba sektora i dr.). Publikaciju je izradilo Nacionalno  udruženje za razvoj organske proizvodnje Serbia organika u saradnji sa Ministarstvom poljoprivrede i zaštite životne sredine, a uz finansijsku podršku GIZ ACCESS. Izdavanje publikacije su takođe  pomogli i ovim putem im se zahvaljujemo i: Mondi Lamex doo iz Kraljeva, Baltik Junior doo iz Beograda, Hoya V.S. doo iz Subotice, Global Seed doo iz Novog Sada, Floriva doo iz Ivanjice, All Natural Foods iz Nove  Pazove, Jovanjica doo iz Beograda, Bio Špajz doo iz Beograda, Dunau Soya doo iz Novog Sada, Flory doo iz Kruševca,  Uroš Vučurević, kompanija Univerexport- Novi Sad, Organic Control System doo iz Subotice, Centar za ispitivanje namirinica doo iz Beograda, Vinarija Plavinci iz Zaklopače i Nectar doo iz Bačke Palanke.

Osnovna karakteristika organske proizvodnje u Srbiji je da postoje dve grupe odnosno tipa organskih proizvođača:

– proizvođači koji direktno zaključuju ugovor sa kontrolnom organizacijom o vršenju konrole i sertifikacije u organskoj proizvodnji i samostalno snose troškove;
– proizvođači kooperanti imaju zaključen ugovor sa proizvođačem koji je nosilac sertifikata i čija proizvodnja podleže tzv. grupnoj sertiikaciji.

U slučaju grupne sertiikacije u ugovoru koji proizvođač nosilac sertifikata zaključuje sa ovlašćenom kontrolnom organizacijom navode se svi proizvođači – kooperenti sa kojima je proizvođač zaključio ugovor o saradnji i u tom slučaju on snosi troškove kontrole i sertifikacije i u obavezi je da uspostavi sistem interne kontrole.

Prema poslednjim podacima Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije, organska proizvodnja u 2017. godini odvijala se na ukupnoj površini od 13.423 ha, bilo da se radi o već sertifikovanoj proizvodnji ili o procesu konverzije tj. procesu dobijanja sertifikata za organski proizvod. Obradive površine uključene u organsku proizvodnju su u 2017. godini iznosile 11.874,8 ha

 Površine pod organskom proizvodnjom i broj proizvođača u periodu od 2010. do 2017. godine

Godina20102011201220132014201520162017
Površine (ha)5.8556.3356.3408.2289.44715.29814.35813.423
Broj proizvođača1373231.061*1.281*1.867*2.289*2.794*6.153*

*uključena i grupna sertifikacija odnosno kooperanti

Izvor: MPŠV

Navedenim površinama obuhvaćene su livade i pašnjaci, dok površine korišćene za sakupljanje divljeg jagodastog voća, pečuraka i lekovitog bilja nisu obuhvaćene. U Srbiji ne postoji definisan metod na osnovu koje se može dobiti podatak o ukupnoj površini na kojoj se odvija sakupljanje divljih biljnih vrsta iz prirodnih staništa.

Površine organske biljne proizvodnje u periodu konverzije su  u 2016. godini iznosile 6.966,54 ha, dok su površine u organskom statusu 7.391,41 ha.  Učešće površina pod organskom proizvodnjom u ukupnom korišćenom poljoprivrednom zemljištu u 2017. bilo je 0,38%

 Udeo površina pod organskom proizvodnjom 2012 – 2017. godine

GodinaPovršine pod organskom proizvodnjom (ha)Udeo površina pod organskom proizvodnjom u ukupno korišćenom poljoprivrednom zemljištu (%)
2012.6.3400,18
2013.8.2280,23
2014.9.4470,28
2015.15.2980,44
2016.14.3580,41
201713.4230,38

Izvor: MPŠV RS

        Broj proizvođača 2010 – 2017. god.

Izvor: MPŠV

Vojvodina je region sa najvećim učešćem površina uključenih u organsku proizvodnju, u 53,67%, zatim slede region Južne i istočne Srbije 32,39 %, pa region Šumadije i zapadne Srbije sa 13,67% u 2016. godini

 Organska biljna proizvodnja po regionima u 2017. godini

Redni brojRegionObradiva površina (ha)učešće (%)
1.Beograd41,97720,313
2.Šumadija i Zapadna Srbija2.783,579920.737
3.Južna Istočna Srbija4.547,482733.878
4.Vojvodina6.050,088245.072
 Ukupno (ha)13.423,1280100

Izvor: MPŠV RS

Struktura organske biljne proizvodnje po regionima

Izvor: MPŠV

U poslednje 4 godine Vojvodina je kao region imala najveće učešće u površinama uklljučenim u organsku proizvodnju, zatim sledi region Južne i istočne Srbije, Šumadije i zapadne Srbije i region Beograda sa najmanjim učešćem proizvodnje.

 

Stočarska proizvodnja

Stočarska proizvodnja je još uvek prilično nerazvijena, mada beleži trend uspona u poslednje dve godine prema poslednjim raspoloživim podacima iz 2016. godine. U ukupnoj organskoj stočarskoj proizvodnji sitna i krupna stoka je najzastupljenija sa ukupno 71,5% učešća, jedinke živine sa 10,1%, a pčelinja društva sa 18,4% učešća

Izvor: MPŠV

 

Izvor: MPŠV

Organska stočarska proizvodnja  2012 – 2016. godine

Vrsta životinje2012.2013.2014.2015.2016.
Ovce2.8374.0312.6984.8484378
Svinje20617576232283
Goveda1.4282.1762.6932.7462895
Koze2119461.1541.6861406
Živina2.0341.3901.1401.3803158
Magarci72117202
Konji66210173218165
Pčelinja društva9611.9408942.5042.878

Izvor: MPŠV RS

Izvoz organskih proizvoda

Organska proizvodnja u Srbiji je najvećim delom okrenuta izvozu. Proizvodnja za izvoz mora da bude sertifikovana u skladu sa zahtevima tržišta. Sertifikaciona organizacija takođe mora da bude akreditovana prema zahtevaima standarda i regulativama zemlje u koju se izvozi. Procena je da se svega 1% organski proizvedene hrane proda na domaćem tržištu. Srbija trenutno izvozi preko 99% organski proizvedene hrane, a tražnja za određenim brojem srpskih proizvoda premašuje ponudu. Najveći procenat izvoza u ukupnom izvozu ima malina, višnja, jabuka i borovnica. Najveći potrošači organskih proizvoda u EU su Nemačka, Francuska, Italija i Velika Britanija. Tradicionalno, najviše se izvozi voće niskog stepena prerade i to: malina, višnja, borovnica, jagoda, kupina kao i jabuka, zatim koncentrati voćnih sokova, sušena malina, kupina, višnja, lekovito bilje, pečurke, kao i smrznuto jagodičasto voće. Određen broj naših preduzeća uspešno je u plasmanu organskih proizvoda na inostranim tržištima, međutim potencijal koji Srbija ima u pogledu izvoza organskih proizvoda nije dovoljno iskorišćen. Naši proizvođači nisu konkurentni na inostranom tržištu s jedne strane, jer proizvode male količine proizvoda koje nije moguće plasirati  na tržište koje zahteva stabilnu isporuku proizvoda u odgovaraćim količinama i ujednačenog kvaliteta, a sa druge strane zbog nedostatka informacija o stanju i zahtevima na tržištu i tržišnim partnerima.

 

 

 Vrednost izvoza organskih proizvoda u milionima evra

GodinaVrednost izvoza u milionima evra
20123,74
201310,7
201411,2
201519,6
201618,9
201723,2

Izvor: Uprava carina

Vrednost izvoza organskih proizvoda je u poslednjih 6 godina porastao više od 6 puta dostigavši u 2017. godini  vrednost od 23,2 miliona evra.

 

Struktura izvoznih  proizvoda 2017. godine

    error: Sadržaj je zaštićen !!